طرح ملی یاس؛ روایتی از توانمندسازی دختران تا تمدن‌سازی
از «مخاطبان خاموش» تا کنشگران آینده‌ساز
مقدمه: طرحی که از حاشیه به متن آمد
سال‌ها بود که گروهی از دختران، در سکوت محرومیت و انزوا، از فرصت‌های رشد و حضور اجتماعی بازمانده بودند. دختران مجرد بالای ۲۰ سال تحت پوشش کمیته امداد، که اغلب تحصیل را نیمه‌کاره رها کرده بودند و فعالیت اجتماعی معناداری نداشتند، در آمارها دیده می‌شدند اما در میدان، غایب بودند. کارشناسان حوزه جمعیت هشدار می‌دادند که این غفلت می‌تواند به افسردگی، انزوا و آسیب‌های اجتماعی منجر شود .
طرح ملی یاس، پاسخی بود به همین هشدار. طرحی که از سال ۱۴۰۰ با همکاری کمیته امداد امام خمینی (ره) و جمعیت هلال احمر آغاز شد و امروز، پس از چهار سال، به یکی از مهم‌ترین برنامه‌های توانمندسازی دختران در کشور تبدیل شده است .
اما یاس فقط یک طرح حمایتی نیست. یاس، مسیری برای تبدیل شدن است؛ از آسیب‌پذیری به کنشگری، از انزوا به میدان، از «مخاطب خاموش» به «ستاره درخشان».
یاس چیست؟؛ نام، نشان، مسیر
«یاس» در نگاه اول، نام گلی است که در فرهنگ ایرانی، نشانهی زیبایی و رویش در سخت‌ترین شرایط است. اما در این طرح، یاس مخفف «یاران آینده‌ساز» است؛ نامی که دقیقاً همان مسیری را نشان می‌دهد که این طرح برای دختران ترسیم کرده است .
هدف کلان طرح: توانمندسازی چندبعدی دختران ۲۰ تا ۴۰ سال تحت پوشش کمیته امداد، با تمرکز بر سه محور امداد و نجات، تاب‌آوری اجتماعی و کارآفرینی .
جامعه مخاطب: دختران مجرد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) در بازه سنی ۲۰ تا ۴۰ سال .
متولیان و شرکای اجرایی:
• کمیته امداد امام خمینی (ره): متولی اصلی، شناسایی و معرفی جامعه هدف، پشتیبانی اقتصادی و فرهنگی
• جمعیت هلال احمر: شریک اجرایی، ارائه آموزش‌های امدادی و بشردوستانه، سازماندهی در خانه‌های هلال
• مؤسسه فرهنگی راه روشن: حلقهی میانی و سفیر طرح، تسهیل‌گر ارتباط میان نهادها و دختران
این سه‌گانه، نه یک قرارداد اداری، بلکه یک اتحاد برای توانمندسازی است. میثاق‌نامه‌هایی که در استان‌های مختلف به امضا رسیده، نشان‌دهندهی عمق این همکاری است .
ضرورت طرح؛ چرا یاس؟
پرسش «چرا یاس؟» را می‌توان از سه زاویه پاسخ داد:
از منظر جامعه‌شناختی: دختران مجرد بالای ۲۰ سال تحت پوشش کمیته امداد، گروهی بودند که در سیاست‌های حمایتی، کمتر دیده می‌شدند. تمرکز برنامه‌های امداد بر سرپرستان خانوار و کودکان بود، و دختران جوانی که از سن حمایت کودکانه عبور کرده بودند اما هنوز به استقلال اقتصادی و اجتماعی نرسیده بودند، در یک «خلأ حمایتی» قرار می‌گرفتند. یاس، این خلأ را پر کرد .
از منظر روان‌شناختی: سال‌ها محرومیت و انزوا، اعتمادبه‌نفس این دختران را فرسوده کرده بود. آنان خود را «ناتوان» و «محروم» می‌دیدند. یاس با آموزش مهارت‌های امدادی و اجتماعی، خودباوری را به آنان بازگرداند. دخترانی که روزی باور نمی‌کردند بتوانند در بحران‌ها مفید باشند، امروز در میدان حاضر می‌شوند .
از منظر گفتمانی و تمدنی: طرح یاس، در راستای بیانیه گام دوم انقلاب طراحی شده است. رهبر معظم انقلاب در این بیانیه، جوانان را «پیشران» و «موتور حرکت» کشور معرفی کردند و بر لزوم میدان‌داری آنان در عرصه‌های اجتماعی تأکید فرمودند . یاس، مصداق عملی همین توصیه است. رئیس جمعیت هلال احمر در همایش ملی یاس تصریح کرد: «طرح یاس، کاری جهادی و در جهت تحقق بیانیه گام دوم انقلاب است» .
افزون بر این، رهبر انقلاب در دیدار با دانشجویان (۱۳۹۸) بر نقش حلقه‌های میانی در تحقق حرکت عمومی به سمت تمدن اسلامی تأکید کردند: «این ایجاد برنامه، پیدا کردن راهکار، ارائه راهکار، برنامه‌ریزی، به عهده جریان‌های حلقه‌های میانی است؛ نه به عهده رهبری، نه به عهده دولت» . یاس، دقیقاً یکی از همین حلقه‌های میانی است که واسطه میان مردم، نهادها و دختران شده است.
ابعاد مختلف طرح یاس؛ یک طرح، چند لایه
طرح یاس را نمی‌توان در یک بُعد خلاصه کرد. این طرح، هم‌زمان چند لایه را دربرمی‌گیرد:
1. بُعد امدادی و مهارتی
آموزش‌های تخصصی هلال احمر—از کمک‌های اولیه و CPR تا اسکان اضطراری و اطفای حریق—قلب مهارتی طرح است. دختران یاس پس از آموزش، در تیم‌های امدادی مانند دادرس، توانا و سحر سازماندهی می‌شوند .
2. بُعد مهارت‌های زندگی و نرم
اعتمادبه‌نفس، ارتباط مؤثر، حل مسئله، مدیریت هیجان—این‌ها مهارت‌هایی هستند که یاس در کنار آموزش‌های امدادی ارائه می‌دهد. دوره‌های «مهارت‌های زندگی دخترانه» به‌طور اختصاصی برای این طرح طراحی شده است .
3. بُعد اردویی و نشاط
اردوهای یاس—مهارتی، تفریحی و زیارتی—فضایی برای تجربه، نشاط و تعمیق یادگیری فراهم می‌کنند. در سال جاری، اردوهای متعددی در مشهد و سایر شهرها برگزار شده است .
4. بُعد تشکیلاتی و کنشگری
تشکل‌های یاس، سازمان‌های مردم‌نهادی مس تقل هستند که دختران توانمند را برای ایفای نقش‌های اجتماعی و جامعه‌پردازی سازماندهی می‌کنند.
5. بُعد حمایتی و مشاوره‌ای
مرکز تماس یاس با ۱۵۰ پشتیبان متخصص، خدمات مشاوره، راهنمایی و حمایت روانی ارائه می‌دهد. این مرکز، ظرفیت بی‌نظیری برای پژوهش و سیاست‌گذاری نیز فراهم کرده است .
ثمرات و دستاوردها؛ دخترانی که تاریخ‌ساز شدند
آمار، تنها بخشی از داستان یاس را روایت می‌کند:
• ۸۰ هزار دختر آموزش‌دیده تا سال ۱۴۰۴. رئیس کمیته امداد در بهمن ۱۴۰۴ اعلام کرد که تعداد بهره‌مندان طرح یاس از ۱۰ هزار نفر در سال اول به ۸۰ هزار نفر رسیده است . ۷۰ درصد این دختران دارای تحصیلات بالاتر از کارشناسی هستند .
• ۱۲ هزار امدادگر در میدان جنگ. در جنگ ۱۲ روزه، دختران یاس در کنار هلال احمر حاضر شدند و در تیم‌های حمایت روانی و اجتماعی و تیم‌های توانا نقش‌آفرینی کردند .
• ۱۸۰۰ ازدواج. در سال ۱۴۰۴، یک‌هزار و ۱۸۰ نفر از دختران یاس با داوطلبان هلال احمر ازدواج کرده‌اند—نشانه‌ای از شکل‌گیری خانواده‌های امدادگر .
• حضور در بحران‌ها. در برخی شهرستان‌ها، دختران یاس در پایگاه‌های امدادی حضور یافتند و خدمات مورد نیاز مردم را ارائه کردند .
• خدمت به زائران. در دهه پایانی صفر، بیش از ۳۰۰ دختر یاس در خدمت‌رسانی به زائران کم‌توان و سالمندان امام رضا (ع) مشارکت کردند .
چشم‌انداز؛ یاس تا کجا می‌رود؟
طرح یاس، طرحی نیست که در یک نقطه متوقف شود. مسیر رشد این طرح، روشن و هدفمند است:
• ۱۳۰ هزار عضو در سال ۱۴۰۵: معاون دانشجویی و جوانان سازمان جمعیت هلال احمر اعلام کرد که هدف‌گذاری امسال، رساندن تعداد اعضای طرح یاس به ۱۳۰ هزار نفر است .
• ۲۰۰ هزار نفر تا سال ۱۴۰۶: عضو هیئت امنای کمیته امداد از هدف‌گذاری برای افزایش اعضا به ۲۰۰ هزار نفر تا سال ۱۴۰۶ خبر داده است .
• تحول در کادرسازی: با ورود ۱۳۰ هزار دختر به چرخه آموزش‌های رسانه‌ای و کارآفرینی، یاس به یک شبکه گسترده نیروی انسانی تبدیل شده است—بستری برای سرمایه‌گذاری بر روی مهارت‌های نسل جوان برای مدیریت لایه‌های میانی تولید و خدمات .
• حرکت به سمت تمدن‌سازی: یاس، با ایجاد حلقه‌های میانی متخصص، با تربیت مدیران آینده و با نقش‌آفرینی در جامعه‌پردازی، به دنبال آن است که دختران را به کنشگران اصلی تحولات اجتماعی تبدیل کند. این مسیر، مسیری است که رهبر شهید انقلاب ترسیم کرده‌اند: حرکت به سمت جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی .
جمع‌بندی: یاس، یک مسیر، یک حرکت، یک تمدن
طرح ملی یاس، از یک نیاز آغاز شد؛ از این حقیقت که دخترانی در حاشیه مانده بودند و صدایشان شنیده نمی‌شد. اما امروز، یاس به چیزی فراتر از یک طرح حمایتی تبدیل شده است: یک حرکت تمدنی.
یاس، دختران را از «متحمل‌کننده ی آسیب» به «کنشگران مدیریت بحران و کارآفرینان اجتماعی» تبدیل کرده است . یاس، صدای دختران را به گوش مسئولان رسانده است. یاس، ظرفیتی برای پژوهش، سیاست‌گذاری و آینده‌نگری ساخته است. و مهم‌تر از همه، یاس به دختران یاد داده است که آن‌ها می‌توانند.
۸۰ هزار دختر امروز، ۱۳۰ هزار دختر در سال جاری، و ۲۰۰ هزار دختر در افق ۱۴۰۶—این اعداد فقط آمار نیستند. این‌ها، نسلی است که در حال ساختن آینده‌ای متفاوت است؛ نسلی که با مهارت، با اعتمادبه‌نفس و با ایمان، مسیر تمدن‌سازی را ادامه خواهد داد.
طرح ملی یاس، فقط یک طرح نیست. یاس، یک وعده است؛ وعدهی آینده‌ای که دختران، سازندگان آن خواهند بود.
برای عضویت در طرح ملی یاس:
• به سایت سازمان جوانان هلال احمر مراجعه کنید.
• با دفاتر کمیته امداد در استان خود تماس بگیرید.
• در خانه‌های هلال محله خود ثبت‌نام کنید.
دختر یاس، آینده منتظر توست.